Wydzieliny z gruczołów ślinowych pijawek lekarskich oraz innych pijawek krwiopijnych w wyniku adaptacji do specyficznego trybu odżywiania wytworzyły specjalne substancje w swoich gruczołach ślinowych, umożliwiające łatwiejsze przyjmowanie pokarmu.

Do XIX wieku nie znano tych substancji, lecz jedynie obserwowano wydłużony czas krwawienia z ran po przyłożeniu pijawki oraz efekty lecznicze tych terapii. Nikt wówczas nie przypuszczał że ma to związek z występowaniem w gruczołach tych substancji. Efekty lecznicze przypisywano mechanizmowi upuszczania krwi, a nie działaniu skomplikowanych biochemicznie substancji.

Pijawka po przyssaniu się do żywiciela wytwarza w przedniej przyssawce i gardzieli rodzaj pompy podciśnieniowej. Chitynowe zęby umieszczone na trzech szczekach rozpoczynają nacięcie skóry gospodarza w trójramiennym kształcie przypominającym markę znanego samochodu Mercedes. W trakcie zagłębiania szczęk w skórze z zakończeń gruczołów ślinowych umiejscowionych w szczękach wydzielane są substancje do ciała żywiciela. Aby umożliwić im maksymalna penetrację w głąb tkanek początkowo wydzielany jest enzym hialuronidaza oraz czynnik rozszerzający naczynia, który prawdopodobnie działa na układ nerwowy przywspółczulny w ścianie naczyń powodując ich rozszerzenie oraz substancje znieczulające.

Następnie wydzielane są antykoagulanty blokujące układ krzepnięcia krwi i produkowany przez bakterie antybiotyk i inne substancje zapobiegające rozkładowi krwi w jelicie pijawki. Wszystkie mechanizmy hirudozwiązków maja umożliwić pijawce bezpieczne pobranie pokarmu w jak najkrótszym czasie i przygotować go do przechowania na okres kilku miesięcy do dwóch lat.

Wyróżniamy kila etapów działania substancji gruczołów ślinowych:

• Działanie przeciwbólowe po nacięciu skóry
• Wpuszczenie do krwioobiegu żywiciela substancji o działaniu neurotropowym,
uspokaj
ającym, euforycznym, by zwierzę nie oddaliło się zbyt daleko od naturalnego

rezerwuaru pijawki i nie wykonywało zbyt gwałtownych ruchów utrudniających pozyskiwanie
przez nią pokarmu
• Następnie wydzielany enzym hialuronidaza ma zwiększyć w czasie penetrację w głąb tkanek
pozostałych substancji gruczołów ślinowych
• Substancje rozszerzające naczynia krwionośne głównie kapilarne.( np histamina).
Rozszerzenie naczyń powoduje zwiększony napływ krwi w okolice przyssania pijawki.
• Potem antykoagulanty blokujące układ krzepnięcia w celu zapobieżenia powstawaniu
zakrzepów, które mogłyby zmniejszyć zarówno ilość pobieranej jak i utrudnić jej transport
od gardzieli po kieszonki jelitowe.
• Substancje fibrynolityczne. Występujące zmiennie ilościowo i jakościowo w różnych gatunkach
pijawek lekarskich. Ich rola polega na rozbijaniu i rozpuszczaniu istniejących i powstających
skrzepów.
• Modulatory układu fibrynogenezy (np. Calina) w celu wydłużenia blokady układu krzepnięcia
w przypadku gdyby proces pobierania pokarmu wydłużyłby się z różnych przyczyn, a wstępnie
wpuszczone antykoagulanty (np. hirudyna) przestałyby już działać.

• Związki zmieniające napięcie włókien tkanki łącznej (np. elastaza, kolagenaza). Substancje te
smaja zmniejszyć napięcie tkanek i spowodować lepsze ich ukrwienie i co za tym idzie
większy napływ krwi w miejsce ich działania.